قلم سخن
 
قالب وبلاگ
نويسندگان

                                          

 یلدا میراث زیبای آیینهای ایرانی در عین به رخ کشیدن علم ایرانیان در گاه شماری، ذوق و سلیقه آنان در به  استقبال رفتن نور و روشنایی و شب نزدیکی دلها و حدیث عشق را روایت می کند.

  جشن شب یلدا از زیباترین آیینهای باستانی در فرهنگ کهن ایران به شمار می رود که مبنای علمی و همچنین اسطوره ها و افسانه های گوناگونی در دل خود نهفته دارد.
  یلدا در افسانه ها و اسطوره های ایرانی حدیث میلاد عشق است که هر سال در "خرم روز" (همان اول دی ماه)  مکرر می شود و در داستانی دیگر یلدا زاد روز ایزد مهر یا میترا است و در نقلی دیگر یلدا گاه استراحت کشاورزان و در سخنی دیگر یلدا آغاز انقلاب زمستانی استو
    یلدا به زبان سریانی به معنای میلاد است که اشاره به زایش خورشید و شکست اهریمن دارد.
  یلدا این آیین ملی و باستانی پرمحتوای ایرانی با قدمتی چندین هزارساله، پس از  گذر سالها هنوز شعله اش پرفروغ است.
  یلدا شب دوستی و مهربانی،شب باهم بودن،حافظ خوانی و شاهنامه خوانی و شب نشینی و شبچرانی همراه با شادی و روشنایی، هزاران سال است که هماره صفایی دیگر به کانون گرم خانواده بخشیده و در عین حال  از هر گونه کژروی به دور است.
 خانواده های ایرانی یلدا این درازترین شب سال را  با عنوان "شب چله" نیز مشهور است در آغوش خانواده با جشن و سرور سپری می کنند تا سر برآوردن خورشید از آسمان و روشنایی را نظاره‌گر باشند.
  آیینهای مختلفی از حافظ خوانی و شاهنامه خوانی، نقل قصه و داستان، گوش سپردن به خاطره های شیرین بزرگان فامیل، کرسی گذاری ، چیدن سفره ای رنگارنگ از میوه و آجیل (همانند سفره هفت سین) ، مهمانی دادن، گپ و گفت و شادمانی، دعا و نیایش با پروردگار تا تفال زدن در این شب کهن ایرانی برگزار می شود.
  در این شب بیدار ماندن و خوردن انواع میوه ها نظیر هندوانه و انار ،آجیل و شیرینی درکنار تفال به دیوان حافظ از دیرباز مرسوم بوده و هست و همدلی و همنشینی اعضای خانواده و خویشاوندان نیز پای ثابت این جشن به شمار می رود.
   این جشن چنان زیباست که آوازه اش تا ورای مرزهای ایران نیز گسترده شده و کشورهای اروپایی نیز از آن تقلید کرده و بعدها نام "کریسمس" را روی آن گذاشتند.
  دکتر احمد ذاکری، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه  در اینباره می گوید: یلدا شب زایش میترا و مهر است و این آیین کهن زیبا از ایران تا قلمرو  اروپاییان نیز گسترش یافت.

اقوام اروپایی این شب را  با عنوان تولد حضرت مسیح (چون تاریخ دقیق آن مشخص نبود) جشن می گرفتند و بعدها کمی تاریخ آن را جابجا کردند تا با شب یلدای ایرانیان تفاوت داشته باشد.

یلدا جشنی است که از فردای آن نور و روشنایی فزونی می یابد و روزهای طولانی تر می شود و به تعبیری دیگر  زایش خورشید مانند کودکی آغاز می شود و  و روزها شروع به بلند شدن می کند و  این روند تا تابستان ادامه دارد.

یلدا راوی ذوق و نبوغ ایرانیان است و اسطوره ای را خلق کرده که مرزها را درنوردیده و مورد پسند روح های زیبا طلب و خوش ذوق قرار گرفته است.

دکتر ماه نظری ، یک استاد زبان و ادبیات فارسی دیگر دانشگاه آزاد اسلامی نیز درباره یلدا می گوید:‌ در ایران کهن،جشن شب یلدا با جشن ظهور میترا (خورشید) مطابقت می کند و به اعتقاد مهرپرستان ، یلدا نمادی برای دوری جستن از بدی ها و زشتیهای ابلیس است . شب یلدا طولانی ترین و اولین شب آغاز زمستان است که در این روز آفتاب از برج قوس طلوع می کند. پس از شب تاریک و طولانی یلدا، روز اندک اندک بلندتر می شود که به اعتقاد ایرانیان ، این تاریکی و طولانی بودن منحوس است و از سوی
دیگر این شب و سرمای سخت زمستان را نتیجه حمله اهریمن تاریکی است .

بنابراین برای گریز از این نحوست و بازگشت خورشید، ایرانیان باستان آتش می افروختند و خوان می گستراندند و میزد (نذر شامل نان و گوشت و ...) نثار می کردند که بقایای این سنتها هنوز در کرمان دیده می شود. در شب یلدا عده ای به در خانه ها می آمدند و هیزم به خانواده ها می دادند و براین باور بودند که این هیزمها به شمش طلا تبدیل می شود.

‌ایرانیان کهن ، پایان برداشت محصول صیفی و آغاز فصل استراحت را در شب یلدا جشن می گرفتند.همه قشرها و گروههایی که از فراورده های و محصولات کشاورزی بهره مند می شوند، در شگون و شادی کشاورزان شرکت می کنند. جشن شب یلدا و یا شب چله بزرگ ، تا به امروز در تمامی سرزمین کهنسال ایران و در بین همه قشرها و خانواده ها برگزار می شود. یلدا را می توان جشن و گردهمایی خانوادگی دانست آنگونه که در گذشته دور کرسی نشستن ، خوردن میوه ، آجیل و غذا خوردن تا نیمه شب و گرفتن فال حافظ از ویژگیهای شب یلدا به شمار می رفت .

اما تفال به دیوان حافظ در یلدا شیرینی خاص خود را دارد و جالب است که از میان همه شاعران ، ایرانیان به این شاعر روی آورده اند، و حافظ ، از معدود شاعران تاریخ ادبیات شعر ایران است که اشعارش ، وارد آیینهای باستانی ایران از جمله شب یلدا شده است.
اغلب ایرانیان از دیرباز ، جشن طولانی ترین شب سال را با قرائت اشعاری از حافظ سپری می کردند و آهنگ خوش این شعرها برای آنان نوید از سالی خوش دارد.
شعرهای حافظ آهنگی امیددهنده ، دلنواز و آرامش بخش به یلدا می بخشد و روح سرشار از طراوت را قرین دلهای شب نشینان این شب می کند.
طبع لطیف و خوش ذوق ایرانی همواره سعی کرده تا آیینها و جشنهای بومی خود را به زیباترین آرایه ها مزین کند و در این عرصه حتی از آرایه های روح و روان نیز غفلت نورزیده است.
تفال بر دیوان حافظ این سنت قدیمی در شب یلدا، چنان در خانه های ایرانی رخنه کرده که در بیشتر خانواده ها برگزاری ایینهای یلدا بدون این امر معنا ندارد.

 رشید کاکاوند،  استاد ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی می گوید:‌ عامل اصلی جذابیت و عمومیت شعر حافظ و نفوذ آن در آیینهای باستانی، دادن اختیار و حق انتخاب در معنای شعر به مخاطب است.
حافظ، تنها شاعر در جهان است که شعرش، بعد از سرودن به هیچوجه متعلق به او نیست و برای فهمیدن شعر حافظ لازم نیست "حافظ شناس" بود و برای همین است که به راحتی همنشین دلها شده است. 
در شعر حافظ یک "عدم قطعیت" وجود دارد که تکلیف مخاطب از جهت معنا و حس و حال با شعر حافظ مشخص نمی شود و طوری است که شعر حافظ ما را به خودمان واگذار می کند. 
سعدی شعر پارسی را به کمال سروده اما با آنکه شعر حافظ نه لفظ شعر سعدی و نه معنای شعر مولانا را دارد، شعرش بیش از دیگر شاعران در فرهنگ و آیینهای باستانی ما مطرح است و آن به خاطر اختیاری است که در درک معنا به مخاطب خود اعطا کرده است. مردم به دیوان حافظ تفال می زنند چون شاعر و شخصیت او برای آنان مطرح نیست چراکه شعر حافظ، خود حافظ را کنار می زند و متعلق به من و شما می شود. 
آزادی درک معنایی در شعر حافظ، روزبه روز محبوبیت شعر او را گسترش می دهد.
خواجه شمس الدین محمد، ملقب به "لسان الغیب" ، شاعر سده هفتم وهشتم هجری قمری که از تاریخ تولد و طول عمر او اطلاع دقیقی نیست با آنکه در قصیده، مثنوی و رباعی نیز آثاری از خود بجای گذاشته است اما شهرتش بیشتر بخاطر غزلهای ناب و عرفانی است بطوری که بسیاری آثار حافظ را اوج غزل فارسی می دانند هرچند که باگسترش فن آوری و پیشرفت علوم ، بسیاری از سنتهای دیرپای گذشته در میان هیاهوی ارتباطات نوین و صدا و تصویر ماهواره ها و دود ماشینها رو به فراموشی است اما به هر حال شب یلدا که همدوش نوروز پیام آور صلح و دوستی برای ایرانیان است را می توان از نمادهای ملی این سرزمین دانست که احیا آن دوستی ، محبت ، صفا، صمیمیت ، عشق و خاطره را به ارمغان می آورد.

[ ۱۳۸۸/٩/٢٩ ] [ ٩:٤٢ ‎ق.ظ ] [ ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

سادات حسینی خواه هستم.این وبلاگ حاوی آخرین اخبار، داستانها،اشعار و مطالب جدید و ترجمه شده خودم از زبانهای آلمانی ، انگلیسی و اسپانیایی است که اغلب برای نخستین بار به زبان فارسی ترجمه شده اند، گاهی نیز در این وبلاگ به یادداشتها و گزارشهایی از مباحث گوناگون پرداخته می شود
موضوعات وب
صفحات دیگر
امکانات وب

  • خوشنویسان | الگوریتم